Arsiv Donusturucu

file-converter-online.com ile çeşitli dosya arşivleri (örneğin .rar, .zip, .7z, .tgz ve daha fazlası) diğer arşivlere kolayca dönüştürülebilir. Böylece ek yazılım yüklemenize gerek kalmaz, çünkü bilinen .ZIP formatına dönüştürülerek çoğu arşiv doğrudan açılabilir.

Şu anda aşağıdaki arşiv formatları desteklenmektedir:

.rar, .zip, .tar.gz, .tgz, .gz, .tbz, .bz, .bz2, .tzo, .tlz, .txz, .t7z, .jar, .war, .lha, .7z, .alzip, .ace, .arj, .arc, .cab, .lzma, .lzo, .lz, .xz, .rzip, .lrzip, .7zip, .cpio

Arşiv formatlarına genel bakış: 7z'den rar ve tar'a, ZIP'e

Arşiv formatları, birden fazla dosya ve klasörü tek bir dosyada birleştirir. Bu, e-posta ile gönderim, internetten indirme veya arşivleme için pratik olmakla kalmaz, aynı zamanda çoğu format içeriği ayrıca sıkıştırır. Bu da sabit diskte, SSD'de veya posta kutusunda yer tasarrufu sağlar. Peki, hangi format ne için uygundur? Güncel yaygınlığı nedir ve hangi formatın yerini almıştır? Bu makale, en önemli arşiv formatları, tarihçesi, güçlü ve zayıf yönleri hakkında genel bir bakış sunmayı amaçlamaktadır.

En önemli arşiv formatlarının tablo halinde karşılaştırması:

Karşılaştırmalı testler: 2026'da pratik testte sıkıştırma ve hız

Karşılaştırma için, farklı sıkıştırma yöntemleriyle beş tipik dosya türünü paketledik: tam olarak 1 MB büyüklüğünde bir test dosyası ("War and Peace" kitabından alıntı), yaklaşık 8 MB büyüklüğünde karışık dosyalardan oluşan bir klasör (metin, JPG, PDF), güncel 7zip kaynak kodu, yaklaşık 100 MB büyüklüğünde bir WebServer günlük dosyası ve 347 MB büyüklüğünde bir Alpine Linux ISO dosyası. Sıkıştırma, Ryzen 3950X üzerinde standart ayarlarla ZIP, 7z, tar.gz, .tar.xz RAR ve Zstd'nin (2026) güncel sürümleri kullanılarak gerçekleştirildi.

İlk grafik, sıkıştırılmış boyutun orijinalin yüzde kaçını oluşturduğunu göstermektedir. Çubuk ne kadar küçükse, sıkıştırma o kadar iyidir. Metin dosyaları ve günlük dosyalarında beklendiği gibi farklar en büyük: 7z ve tar.xz burada orijinal boyutun sadece %4-8'ine ulaşıyor. Zip ve .tar.gz %8 ila %36 arasında. ISO görüntüsü veya karışık klasör gibi zaten sıkıştırılmış dosyalarda tüm formatlar %90'ın üzerinde; burada ek sıkıştırma neredeyse hiçbir fayda sağlamıyor.

İkinci grafik, arşivi oluşturmak için gereken süreyi göstermektedir. ZIP, tar.gz ve rar hızlı bir şekilde sıkıştırırken, 7z ve özellikle xz çok daha uzun sürmektedir. Dolayısıyla, daha iyi sıkıştırma için ek bekleme süresi ödenmektedir. Ölçekler test dosyasına göre farklılık gösterir, bu nedenle yalnızca ilgili kategoride karşılaştırılabilir.

Nispeten yeni olan ZSTD standardının performans açısından gerçek bir üstünlük sağladığı açıkça görülmektedir. Tüm senaryolarda zstd önemli ölçüde daha hızlıdır, ancak dosya boyutu gzip ile neredeyse aynıdır.

ZIP – evrensel çok yönlü

ZIP, dünyadaki en yaygın arşiv formatıdır. Windows (ME / 2000 sürümünden itibaren), macOS ve Linux, ek yazılım olmadan ZIP dosyalarını açabilir ve oluşturabilir. Bu evrensel destek, ZIP'i dosya alışverişinde en uyumlu seçenek haline getirir: her alıcı dosyayı açabilmelidir.

ZIP dosyalarının tarihi:

ZIP formatının ortaya çıkışı, bir hukuk davasıyla yakından ilgilidir: 1980'lerde, System Enhancement Associates (SEA) tarafından geliştirilen ARC formatı, veri sıkıştırma için standart format olarak kabul ediliyordu. Milwaukee'li genç programcı Phil Katz, PKARC ile daha hızlı ve daha kararlı bir alternatif geliştirdi. Ancak Katz, SEA tarafından telif hakkı ihlali nedeniyle dava edildi ve davayı kaybetti.

Phil Katz, tamamen yeni bir arşiv formatı geliştirerek buna tepki gösterdi: ZIP. 1989'un başında Katz, bu formatı "PKZIP" yazılımıyla birlikte yayınladı. Ancak ARC'nin aksine, formatın tüm özelliklerini kamu malı olarak yayınladı. Böylece herkes ZIP ile uyumlu yazılımlar geliştirebilir ve yayınlayabilirdi.

Bu açıklık, formatın başarısı için çok önemliydi ve hala da öyle: SEA ve ARC formatı daha sonra önemsiz hale gelirken, ZIP birkaç yıl içinde standart hale geldi. Ancak Phil Katz, ZIP'in zaferini sadece kısmen yaşayabildi: 2000 yılında, sadece 37 yaşında hayatını kaybetti. Ancak şirketi PKWARE bugün hala varlığını sürdürüyor ve ZIP spesifikasyonunu geliştirmeye devam ediyor.

ZIP formatının teknik özellikleri:

ZIP, sıkıştırma için standart olarak DEFLATE algoritmasını kullanır. DEFLATE, hız ve dosya boyutu arasında iyi bir denge sağlar. Yeni ZIP sürümleri, LZMA veya Zstandard gibi daha güçlü algoritmaları da destekler, ancak bunun dezavantajı, eski arşiv programlarının bu dosyaları açamamasıdır.

ZIP, her dosyayı ayrı ayrı sıkıştırır. Bunun avantajı, tüm arşivi açmaya gerek kalmadan her dosyanın ayrı ayrı okunabilmesidir. Dezavantajı ise, benzer dosyalardaki yinelemelerin sıkıştırma sırasında korunmasıdır. Sonuç olarak, arşivler bazı durumlarda daha büyük olabilir. ZIP, aşamalı sıkıştırmayı (Solid Compression olarak da bilinir) desteklemez.

RAR – Windows'un klasik arşivi

RAR (Roshal Archive), ZIP'ten sonra en bilinen ikinci arşiv formatıdır, en azından Windows dünyasında. ZIP'ten daha iyi sıkıştırma sunar, ancak tescilli bir format olduğu için ek yazılım olmadan açılamaz.

RAR'ın tarihi

RAR, 1993 yılında Rus programcı Eugene Roshal tarafından geliştirilmiştir. Roshal o zamanlar 21 yaşındaydı, yani PKZIP'i geliştiren Phil Katz'dan bile daha gençti. Roshal önce bir DOS sürümü geliştirdi ve 1995 yılında Windows için WinRAR'ı piyasaya sürdü.

RAR, ZIP'in aksine tescillidir. Bu, format spesifikasyonunun kamuya açık olmadığı anlamına gelir. RAR dosyalarını açabilen çok sayıda program varken (7-ZIP, PeaZip, …), yalnızca lisanslı programlar RAR arşivleri oluşturabilir.

RAR neden bu kadar popüler oldu?

RAR, 1990'larda ve 2000'lerde özellikle indirme ortamında yaygınlaştı. Bu format iki önemli özellik sunuyordu: ZIP'ten daha iyi sıkıştırma (depolama alanı kısıtlı ve internet bağlantıları yavaş olduğu için önemliydi) ve büyük arşivleri birkaç parçaya bölme (çoklu hacimli arşivler) imkanı. İkincisi, büyük dosyaları birkaç disket veya CD'ye dağıtmak veya yükleme sınırlarını aşmak için kullanışlıydı.

RAR bugün

Daha hızlı internet bağlantıları ve daha iyi yerel ZIP desteği ile RAR önemini yitirmiştir. Genel dosya alışverişi için ZIP bugün daha iyi bir seçimdir. Yine de RAR formatı bugün de hayranları vardır ve oyun alanında, örneğin modlar için, hala sıklıkla kullanılmaktadır.

7z – Maksimum sıkıştırma ile açık kaynak

7z, açık kaynaklı 7-Zip programının standart formatıdır ve yaygın arşiv formatları arasında en iyi sıkıştırmayı sunar. Ancak, daha iyi sıkıştırma, daha uzun sıkıştırma süresi anlamına da gelir.

7z'nin tarihi

7-Zip de bir Rus geliştirici tarafından tasarlanmıştır: Igor Pavlov, 7-Zip'i 1999 yılında yayınlamıştır. Program ve dosya formatı LGPL lisansı altındadır ve bu nedenle tamamen açık kaynaklıdır. Pavlov, 7z'nin temelini oluşturan LZMA algoritmasını da geliştirdi. Spesifikasyonlar açık ve sıkıştırma çok iyi olmasına rağmen, 7z henüz yaygın olarak kullanılmaya başlanamadı, çünkü yaygın kullanım için yerel işletim sistemi desteği eksik.

7z'nin ne zaman kullanışlı olduğu

7z, dosya boyutu, paylaşım için uyumluluktan daha önemli olan yedeklemeler ve arşivler için mükemmeldir. Büyük miktarda dosyayı uzun vadede saklamak için, ilk sıkıştırma biraz daha uzun sürse de, daha iyi bir sıkıştırma uzun vadede daha mantıklıdır.

tar – arşivlerin dinozoru

tar (Tape Archive, tarball olarak da bilinir), Linux ve Unix dünyasının geleneksel arşiv formatıdır. Özel özelliği: tar, dosyaları kendisi sıkıştırmaz. Yalnızca birden fazla dosyayı ve dizini tek bir dosyada birleştirir. ZIP de bu işleve sahiptir, ancak bu ZIP'te istisna, tar'da ise standart durumdur.

tar'ın tarihi

Tar, 1979 yılında AT&T Bell Labs'ta Unix 7 için geliştirilmiştir. "Tape Archive" adı, orijinal kullanım amacını da ortaya koymaktadır: Dosyaları manyetik bantlara yedeklemek. Bu format, halen aktif olarak kullanılan en eski arşiv formatlarından biridir.

Unix felsefesi: "Bir program bir görevi yerine getirmeli ve bunu iyi yapmalı" tar'da da yansıtılır: Dosyaları sıkıştırmadan bir araya getirir. Sıkıştırma için ayrı bir program kullanılır: gzip, bzip2, xz ve son zamanlarda zstd. Birleştirilmiş formatlar sırasıyla .tar.gz (veya .tgz), .tar.bz2, .tar.xz veya .tar.zst olarak adlandırılır.

.tar.gz, .tar.xz, .tar.zst – farklar

.tar.gz, sıkıştırma için gzip kullanır. gzip, kaynak kodu paketleri için klasik standarttır ve 1990'lardan beri yaygın olarak kullanılmaktadır. Sıkıştırma hızlıdır, ancak ayarlara bağlı olarak çok güçlü değildir.

.tar.xz, LZMA2 algoritmasını (7z'de olduğu gibi) kullanır ve tar varyantları arasında en iyi sıkıştırma oranını elde eder. Ancak bunun karşılığında sıkıştırma işlemi çok daha yavaştır. Birçok Linux dağıtımı, tasarruf edilen bant genişliği daha uzun sıkıştırma süresini haklı çıkardığı için paket arşivleri için .tar.xz kullanır.

.tar.zst, Zstandard kullanır ve mükemmel bir uzlaşma sunar: Sıkıştırma, xz kadar iyidir, ancak çok daha hızlıdır. Bu nedenle, giderek daha fazla Linux dağıtımı xz'den zstd'ye geçmektedir. Arch Linux, 2020'den beri paketleri için Zstandard kullanmaktadır, Fedora ise 2019'dan beri.

Zstandard: Potansiyeli olan yeni gelen

Zstandard (zstd) nispeten yeni bir sıkıştırma algoritmasıdır. Yann Collet tarafından Facebook'ta (bugün Meta) 2015/2016'da geliştirilen bu algoritma, hızla yaygınlaşmaktadır. ZStandard'ın özelliği: Zstd, diğer algoritmaların karşılaştığı bir sorunu, yani hız ve sıkıştırma oranı arasındaki çelişkiyi çözmektedir. Çünkü geleneksel olarak şunu geçerliydi: Yüksek sıkıştırma isteyenler uzun süre beklemek zorundaydı (xz gibi), hızlı isteyenler ise daha büyük dosyalara sahip oluyordu (örneğin gzip). Zstandard bu kalıbı kırabilir: xz ile karşılaştırılabilir sıkıştırma oranında, hızı yaklaşık olarak gzip'e eşittir. Böylece zstandard, her iki formatın avantajlarını bir arada sunar.

Yaygınlık

Zstandard'ın benimsenmesi hızla ilerliyor:

Linux dağıtımları: Arch Linux 2020'de xz'den zstd'ye geçti, Fedora ise 2019'da geçmişti.
Windows 11: Ekim 2023'ten beri Windows 11, ek yazılım olmadan .tar.zst dosyalarını açabiliyor.
Tarayıcılar: Chrome (Mart 2024'te 123 sürümünden itibaren) ve Firefox (2024 ortasında 126 sürümünden itibaren) web siteleri için zstd'yi destekliyor.

Son kullanıcılar için zstd henüz .rar veya .zip kadar önemli değil, ancak sunucu ve geliştirici ortamında bu standart zaten yerleşmiş durumda.

Hangi format ne için?

Dosya alışverişi için: ZIP. Herkes açabilir, açıklama gerektirmez.
Yedekleme ve arşivleme için: Maksimum sıkıştırma için 7z veya .tar.zst
Linux kaynak kodu ve paketleri için: tar.gz (klasik), tar.xz (küçük) veya tar.zst (modern).
RAR dosyalarını almak için: 7-Zip veya başka bir uyumlu programla açın veya hemen burada daha kullanışlı bir biçime dönüştürün.

Kaynaklar ve ilgili bağlantılar

• RFC 8478 – Zstandard Sıkıştırma (IETF standardı)
• APPNOTE.TXT – Resmi ZIP formatı spesifikasyonu (PKWARE)
• 7z Formatı – Resmi belgeler (7-Zip)
• GNU tar – Resmi proje sayfası
• Zstandard – Resmi proje sayfası (Meta)
• Zip Dosyası Nerede İcat Edildi? – Milwaukee Magazine, 2023 (Phil Katz ve PKWARE'in tarihçesi hakkında okunmaya değer bir makale)